banner 1000x250

PM Xanana: OJE 2026 Tinan Transformasaun Ekonomia

  • Share
PM Xanana iha apresentasaun Proposta Lei OJE 2026. Photo: Media GPM
banner 728x90

DILI, www.news-viptv.com – Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten, Orsamento Jerál Estadu (OJE) 2026 nu’udar tinan ba transformasaun ekonomia.

PM Xanana wainhira halo deskursu iha apresentasaun Proposta Lei OJE 2026. Photo: Media GPM

Xefi Governu deklara ne’e iha nia deskursu ba aprezentasaun Proposta Lei OJE ba 2026 iha Parlamentu Nasional, Kuarta (5/11/2025).

“Se tinan 2024 hanesan tinan koresaun ba frajilidades sira nebé hetan iha instituições, iha sistemas no processos setor público, no 2025 hanesan tinan ba definisaun políticas no estratégias ho implementasaun reformas no auditorias, 2026 sei sai hanesan tinan atu transforma economia,” hateten PM Xanana.

Iha OJE 2026, Governu aprezenta total orsamentu hamutuk USD 2,291 mil milloens ho tema tema Investe iha Transformação Nacional, Integração Regional no Desenvolvimento Inclusivo, ho aumento 5,2% husi orçamento 2025, iha princípio orientador ida nebé subjacente ba planeamento ba cada dólar.

PM Xanana hateten, orsamentu ne’ebe governu persiza ne’e ho investimentos nebé atu kontribui lori hadi’a povo nia moris, atu hakbiit nia no desenvolve nia ho forma saudável, instruída no empreendedora.

“Ita mai iha-ne’e atu implementa plano estratégico ida, ne’ebé traça tiha ona iha 2011, ho hanoin kona-ba continuidade iha políticas, projetos ho reformas, tanba ida-né mak única forma atu bele alkansa visaun kona-ba desenvolvimento nacional. Ita mai iha-ne’e atu serviço ba famílias timoroan tomak – hahú husi agricultores iha Maliana ba produtores de café iha Ermera, husi jovem licenciado iha Díli ba artesão (ka, badaen) iha Suai, husi feto ho mane pescadores sira iha Ataúro, ba empresários sira iha Baucau, to’o inan ida nebé ko’us nia oan ba escola iha Oe-Cusse Ambeno. Orsamento ida-ne’e mak hanesan sira hotu ninia história, mak história Timor-Leste nian, hodi harii sira-nia futuro,” dehan PM.

Governo, dehan PM Xanana, kontinua komprometido ho diversifikasaun económica no ho kriasaun emprego, hamutuk ho reforsu kapital social no investimento iha infraestruturas.

“Atu koncretiza visaun né, ami estuda hela instrumentos financeiros nebé bele contribui atu kria kondisoens hanesan financiamento ba longo prazo ba investidores nacionais,” nia dehan.

Membru PN rona hela deskursu husi PM Xanana iha apresentasaun Proposta Lei OJE 2026. Photo: Media GPM

Hodi apoia investimento produtivo no fomenta krescimento económico husi setor privado, Governu mos iha fulan liubá aprova ona kriasaun Banco Nacional Desenvolvimento Timor-Leste (BNDTL), nebé hetan inspiração husi melhores práticas internacionais, hakarak financia projetos ho impacto económico no social nebé aas tebes, liuliu iha áreas prioritárias hanesan agricultura, turismo, indústria transformadora, infraestruturas ho serviços sociais.

“Bain-hira promove acesso ba crédito, ita la’ós de’it dinamiza setores produtivos, maibé mós reforça coesão territorial ho inclusão social. Banco Nacional Desenvolvimento né sei sai hanesan pilar fundamental ida ba futuro económico País né nian,” dehan xefi governu ne’e.

Kriasaun BNDTL ne’e mos hodi prepara setor privadu sira iha Timor-Leste nia adezaun iha ASEAN ne’ebe sai ona membru estadu ba 11.

“Tanba né mak hahú tinan oin, ita sei investe hodi fó apoio boot liu ba micro no pequenas empresas país né nian, para motiva no encoraja timoroan sira atu desenvolve sira-nia capacidades ho envolvimento iha processo desenvolvimento económico. Né mak dehan integração! Permite ita-nia ema sira tama iha mercado nacional no regional. Sei la iha vantagem ida iha integração país né iha ASEAN, bainhira ita-nia famílias ho empresários sira la participa iha dinâmica económica foun nebé ASEAN possibilita ba Timor-Leste. Né mak dehan independência! Caso contrário, ita hanesan de’it extensão domínio económico husi países asiáticos sira seluk no la’ós parceiro ida nebé tuur hamutuk iha mesa ho capacidade nebé hanesan, dignidade no kbiit ba negociação,” esplika PM Xanana.

Xefi Governu ne’e hateten tan, OGE 2026 sei apoia setores produtivos nebé bele desenvolve lailais no bele contrata barak. Tuir loloos, ita aumenta tiha ona financiamento liu 55% ba programas nebé bele promove crescimento económico inclusivo no sustentável no iha 62% ba desenvolvimento infraestruturas compara ho tinan uluk.

“Ba ita-nia setor privado: tulun ami forma geração foun empreendedores timoroan. Cada empresa formal nebé imi cria, cada jovem nebé imi forma, cada mercado exportação nebé imidesenvolve halo ita-nia nação sai forte liután. Aproveita didi’ak ba oportunidades foun nebé adesão ba OMC no ba ASEAN sei lori mai. Investe, iha ita-nia jovens sira liuhusi programas formação ho competências,” nia dehan.

PM Xanana mos apela ba jovens sira atu Aproveita oportunidades formasaun ho emprego nebé iha. Bainhira investe iha imi, katak imi investe hela iha país. Imi tenke sente orgulho tanba bele contribui ba construsaun Estado, nebé nia futuro iha jovem nia liman.

OJE 2026 IX Governu Konstitusional tau prioridade liu ba setor hat hanesan tuir mai;
> Setór sosiál: millaun US$74,2 ba saúde (inklui millaun US$55,9 ba kuidadu saúde primáriu no millaun US$4,5 ba reabilitasaun no konstrusaun ospitál sira), millaun US$35,8 ba edukasaun (ho reforsu ba Programa Merenda Eskolár, konstrusaun no reabilitasaun ba sala-de-aula, reforma kurrikulár no formasaun profesores) no millaun US$180,4 ba protesaun sosiál (ne’ebé millaun US$170 ba Seguransa Sosiál no millaun US$10,4 ba programa Bolsa da Mãe hodi apoia primeira infánsia);

> Setór infraestruturas: millaun US$436 ba kapitál dezenvolvimentu, ho millaun US$300 aloka ba fundu infraestruturas, millaun US$107 ba liñas ministeriais no millaun US$29 ba munisípiu sira. Inklui mós millaun US$223,4 ba enerjia (hodi habelar no moderniza rede elétrika nasionál, estudus kona-ba infraestruturas petrolíferas no dezenvolvimentu projetu Tasi Mane) no millaun US$20,2 ba agrikultura (hodi reabilitasistema irrigasaun no medidas atu promove aumentu produtividade agríkola no mekanizasaun nian);

> Setór ekonómiku: millaun US$32,1 ba apoiu emprezas mikro, ki’ik no média no  kooperativas no mós promove esportasaun ho produtu ne’ebé kualidade; millaun US$4,3 hodi apoia medidas iha área komérsiu no indústria, liuliu ba hametin lojístika, promove investimentu estranjeiru no sustentabilidade industriál; millaun US$104,7 ba setór petrolíferu, inklui esplorasaun ba bloku foun petrolíferus no minerais, estudus ba projetu Tasi Mane, no dezenvolvimentu petrolíferu; millaun US$5,2 ba kriasaun sentrus turístikus hodi apoia Programa Nasionál Promosaun;

> Setór Institusionál e boa governasaun: Prevee millaun US$12,7 atu hametin diplomasia no garante kumprimentu rekizitu adezaun ba ASEAN; millaun US$16,2 atu reforsa setór justisa; millaun US$37,1 atu apoia prosesu desentralizasaun no modernizasaun jestaun finanseira públika; no millaun US$6,2 ba reforma funsaun públika no formasaun funsionárius.

  • Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!