Cesar Mali: Jornalista Bele Mate, Notisia Sei La Mate

Balibo, www.news-viptv.com – Prezidenti Konsellu Imprensa, Cesar Mali iha reflesaun nasionál ba Komemorasaun Tinan 50 Trajédia Balibo no Selebrasaun Loron Nasionál Liberdade Imprensa hateten, ema bele oho jornalista, maibe se labele oho nia notisias.

“Jornalista bele mate, maibe notisia sei la mate, Wainhira notisia la mate, lialos mos sei la mate, no lialos sei manan,” hateten Cesar Mali, iha nia reflesaun, Kuarta (15/10/2025), iha kampu Balibo, Munisipiu Bobonaro.

Lia fuan ne’e mak refleta saida maka akontese ba jornalista Australianu nain 5 Greg Shackleton, Tony Stewart, Gary Cunningham, Brian Peters no Malcolm Rennie ne’ebe mate wainhira halo kobertura ba funu ne’ebe akontese iha Timor-Leste iha 1975.

“Ohin loron ita komemora tinan 50 trajedia Balibo nian, momentu ne’ebe nakukun, maibe importante iha istória ita-nia rai no iha luta global ba liberdade imprensa. Sira mai la’os hanesan soldadu, maibe hanesan ema ne’ebe buka lia loos, hakarak haklaken verdade arma sira-nia an ho de’it kamera, lapizera no sintidu responsabilidade boot atu haklaken informasaun ba mundu,” dehan prezidenti KI ne’e.

Nia hateten, iha kontekstu liberdade imprensa ne’ebe Konselhu Imprensa hamriik atu defende ba. “Iita espera katak komemorasaun ne’e laos na udar momentu lembransa de’it, maibé tenke sai nu’udar xamada ka advokasia.”

Ho Trajedia Balibo nian ne’e, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes husu nafatin ba jornalista sira atu halao nia misaun hodi nafatin defende lia lo’os iha nia servisu.

“Kolega jornalista sira foinsa’e mai ita banati tuir sira nia barani, konveksaun no sira nia komitmentu atu defende lia-loos no dalan loos ba iha dignidade no interese boot liu povu nian. Jornalista sira hanesan misionáriu ita iha misaun ne’ebe imporante, katak ita nafatin defende lia-loos katak ita brani atu hatudu buat ne’ebe loos no buat ne’ebe sala,” dehan SEKOMS.

Nia esklarese tan, “Jornalista bele halo sakrifisiu, buat hotu-hotu ita bele fo hotu maibe keta haluha interese nasaun, estadu no interese povu nian boot liu, tanba ne’e ita defende atu ita nia informasaun bele sai informasaun ne’ebé kualidade”.

Entretantu Provedoria Diretos Humanus no Justisa (PDHJ), Virgilio Guterres hateten, “Se tempu barak liu ba kotuk, ita buka tuir oinsa  sira nia mate, agora ha’u hanoin tempu atu hanoin kona ba saida mak sira halo hela iha sira nia moris, liliu saida mak sira halo ba ita timor iha fatin ida ne’e. Hanesan baibain ita ema kuandu ita nia maluk ida mate, lakon, buat ne’ebe ita halo mak hanesan ita ema fiar nain ita reza. Iha ita nia orasaun ita rekoñese  ba maromak, rekonese iha maneira ema sira ne’e nia diak nebe halo mai ita”.