Banner VIP TV

Timor-Leste No Fransa Haburas Parseria Iha Defeza no Investimentu

  • Share
Caption Foto: Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmãokaer liman ho Embaixadór Fransa naun-rezidénsia ba Timor-Leste, Fabien Penone, durante enkontru iha Palácio do Governo, Dili, atu diskute hametin kooperasaun bilaterál entre nasaun rua. Foto: Media GPM.
banner 728x90

Dili, www.news-viptv.com – Kooperasaun entre Timor-Leste no Fransa tama ba faze importante foun, ho nasaun rua buka hametin parseria iha área defeza, seguransa no investimentu estratéjiku. Iha enkontru ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Embaixadór Fransa, Fabien Penone, reafirma kompromisu Paris atu aprofunda relasaun bilaterál no haburas oportunidade kooperasaun ne’ebé bele fó impaktu ba dezenvolvimentu Timor-Leste.

Asuntu ne’e hato’o hosi Embaixadór Fransa naun-rezidénsia ba Timor-Leste, Fabien Penone, hafoin enkontru ho Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palacio do Governo, Dili, sexta-feira (06/11).

Fabien Penone afirma katak hametin relasaun entre Fransa no Timor-Leste sai prioridade ida ba Governu Fransa, no nia país hakarak diversifika parseria iha setór oioin.

“Ami hametin hela relasaun entre Fransa no Timor-Leste. Ida-ne’e sai prioridade ida ba Governu Fransa nian. Ami servisu hela atu diversifika parseria iha setór oioin,” Fabien Penone afirma.

Durante enkontru ne’e, nasaun rua diskute oportunidade atu aprofunda kooperasaun bilaterál, liuliu iha área defeza no seguransa, kultura, edukasaun universitária, komérsiu no ekonomia.

Iha área defeza no seguransa, Fabien Penone informa katak Fransa iha ona adidu seguransa ida ne’ebé responsabiliza ba Timor-Leste. Aleinde ne’e, nasaun rua sei kontinua diskusaun atu hametin kooperasaun iha área polisiamentu no protesaun sivíl.

Kooperasaun iha área seguransa ne’e konsidera importante atu haforsa relasaun institusionál no dezenvolve kapasidade entre instituisaun sira hosi nasaun rua.

Enkuantu iha área ekonomia no investimentu, Embaixadór Fransa refere ba projetu sentrál enerjia solar ida iha Manatuto, ne’ebé foin lalais hala’o ona lansamentu no envolve empreza franseza EDF.

Projetu ne’e sai ezemplu konkretu ida hosi kooperasaun ekonomika entre nasaun rua, liuliu iha esforsu atu dezenvolve enerjia renovável no diversifika fonte enerjia iha Timor-Leste.

Iha setór turizmu, Fransa konsidera Timor-Leste iha potensiál dezenvolvimentu ne’ebé boot, no bele sai área importante ida ba kooperasaun no investimentu iha futuru.

Aleinde setór ekonomia no turizmu, Fransa mós daudaun dezenvolve projetu ida atu estabelese área marina protejida iha Illa Ataúro. Projetu ne’e mós sai tópiku ida ne’ebé diskute ho Primeiru-Ministru durante enkontru.

Inisiativa ne’e iha objetivu atu apoia protesaun ekosistema tasi no haburas dezenvolvimentu sustentável, liuliu iha área tasi ne’ebé iha valór ekolójiku no turístiku ba Timor-Leste.

Iha sorin seluk, kooperasaun iha kultura, edukasaun universitária no komérsiu mós kontinua sai parte importante hosi agenda relasaun bilaterál entre Fransa no Timor-Leste.

Ho diskusaun sira ne’e, Timor-Leste no Fransa buka loke oportunidade foun atu hametin relasaun diplomátika no dezenvolve parseria ne’ebé la limita de’it ba kooperasaun polítika, maibé mós inklui investimentu, seguransa, edukasaun no protesaun ambiente.
Relasaun diplomátika entre Fransa no Timor-Leste estabelese iha tinan 2002, depois restaurasaun independénsia Timor-Leste iha 20 Maiu tinan ne’ebá. Desde inísiu relasaun nian, Fransa kontribui iha área diplomásia, kooperasaun dezenvolvimentu, edukasaun, kultura no investimentu

. Iha tinan 2018, Prezidente José Ramos-Horta partisipa iha Paris Peace Forum, no iha Janeiru 2024, nia vizita Paris atu hasoru Prezidente Fransa no lideransa parlamentár sira, hodi hametin relasaun polítika entre nasaun rua. Iha área ekonomia, empreza franseza Bolloré uluk involve iha dezenvolvimentu Portu Tibar Bay, ne’ebé sai projetu parseria públiku-privada importante ida ba Timor-Leste. Fransa mós kontinua apoia programa iha área edukasaun, peskiza sientífika, ambiente, biodiversidade no igualdade jéneru. To’o tinan 2026, kooperasaun ne’e kontinua dezenvolve liuhosi diskusaun kona-ba defeza, seguransa, investimentu iha enerjia renovável, turizmu no protesaun ambiente, inklui projetu sentrál solar iha Manatuto no área marina protejida iha Illa Ataúro. Relasaun ne’e hatudu katak parseria entre Fransa no Timor-Leste, ne’ebé hahú hosi restaurasaun independénsia, kontinua buka kria oportunidade foun ba dezenvolvimentu sustentável iha futuru.

  • Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!