OJE 2026, FRETILIN Konsidera Sedauk Rona Povu Nia Halerik

DILI, www.news-viptv.com – Apresentasaun Orsamentu Jeral Estadu (OJE) ba tinan 2026 ho montante USD 2.4 biloens ne’ebe apresenta husi XI Governu Konstitusional, Bankada FRETILIN konsidera sedauk rona povu nia halerik.Deputada FRETILIN, Nurima Alkatiri hateten, OJE 2026 hatudu IX Governu seidauk rona povu nia halerik. Osan ba area sira ne’ebe to’o ba povu diretamente saude, edukasaun, formasaun, agrikultura no apoiu sosial, hamutuk la to’o 20%.

“Ne’e prova katak OJE ne’e la halo ba povu; maibe sei reforsa relasaun kliente politika iha administrasaun, rekrutamentu baseia ba familia no kor partidu iha administrasaun publika. Hanesan lista projeto ba kolega sira, atu bele ajuda hamamuk lalais kofre Estadu. Tanba ne’e ami husu atu Governu responde ba povu nian halerik no reformula fali prioridade sira ne’ebe hodi garante katak timor oan hotu hotu bele moris ho liberdade lolos, ho esperansa ba sira nia moris no sira nia alin no oan nia futuru,” hateten Depatada Nurima, Kuarta (5/11/2025), iha plenaria debate jeneralidade OJE 2026.

Oan feto husi Mari Alkatiri ne’e hateten, ho lema OJE 2026 “Investe iha transformasaun nasional, iha integrasaun rejional no iha dezenvolvimentu inkluzivu.” Lema ne’e furak, maibe bainhira ita hare didiak kona ba proposta OJE 2026, ita rona sentidu katak lema ne’e seidauk sai realidade, hanesan iluzaun. Seidauk ihamedida sira atu materializa objetivu sira ne’e.

“Koalia “transformasaun nasional”, maibe seidauk iha medida forte hodi diversifika ekonomia no habelar industria transformadora. Ekonomia sei kesi-aan makas ba ekonomia petroliferano estrativa. Koalia “integrasaun rejional”, maibe agrikultura, pekuaria no peska hetan de’it 1% husi total OJE; Laiha mos medidas foun iha setor komersiu, area formasaun no edukasaun ba forsa de trabalho nudar preparasaun atu konkore iha merkadu rejional,” nia hateten.

Koalia “dezenvolvimentu inkluzivu”, tuir FRETILIN, maibe setor sira ne’ebe bele benefisia diretamente povu —saude, edukasaun, agrikultura, nutrisaun no agua hetan osan ki’ik tebes, beibeik, no seidauk responde ba nesesidadereal sira ba moris povunian. Politika kontra dezigualdade generu no eskluzaun sosial sai nafatin lia guar ioha diskursu furak, maibe sem medidas significativas no konkretas. Rezultadu maka membru sosiedade ne’ebe marjinalizadu, sei nafatin hela ba kotuk no sofre diskriminasaun, asediu no violensia, ho impaktu bo’ot liu ba maluk feto no labarik, ema moris ho defisiensia no membru komunidade lgbtiq+.

FRETILIN hanoin katak transformasaun tenki hahu iha mudansa sosial no ekonomika, ba Ema, ema maka sentruno rikusoin prinsipal nasaun nian. Bainhira ita ko’alia nesesidade povu nian, dala barak sai komplikadu ba ukun-nain sira, maibe simples iha povu nian hanoin.

OJE diak ba sidadaun bain bain mak signifika katak bele asesu fasilidade saude bainhira sira presiza; Iha professor sufisiente ba sira nia oan sira; iha meza kadeira ba sira atu tur hodi eskola;Sira nia to’os no natar bele produs diak no folin iha merkadu; bele iha hahan iha meza no bele han loron ida dala tolu; bele hetan be-mos no iha uma ne’ebe diakno dignuba sira hodi hela. Joven sira hanoin hela oinsa mak bele iha oportunidade oin-oin ba sira nooinsa belehetan servisu. Ba sira ne’ebe vulneravel, ferik-katuas sira, oinsa bak bele hetan apoiu no tulun husi Orsamentu ne’ebe ita diskute dadaun Se OJE hosi IX Governu la responde ba pergunta simples sira ne’eentaun OJE ne’e la pro-povu, maibe anti-povu.

“Hosi Estrutura no dotasaun sira husi Proposta OJE 2026, ami seidauk hare solusaun ba problema ne’ebe povu hasoru loron-laran. Tanba ne’e, FRETILIN hakarak fo kontribuisaun hodi lori prioridade sira ne’ebe povu senteno presiza liu: asesu ba saude, edukasaun no formasaun, agrikultura no nutrisaun, oportunidade empregu ba joven, ekuidade ba ema hotu no proteksaun ba vulneravel sira,” dehan deputada FRETILIN ne’e.