banner 828x90

Hametin Kooperasaun Defeza No Segura, Australia Apoiu Milliaun USD43,6 ba TimorLeste

  • Share
halo caption pm ho vice pm hatudu dokumentunebe asinano kaer liman hamutuk, photo:media GPM
https://news-viptv.com/wp-content/uploads/2026/08/BANER-KII-BARU.jpgjpg" alt="banner 728x90" title="banner 728x90" width="728" height="90" loading="lazy" />

Dili, wwwnews-viptv , Timor-Leste ho Austrália hametin tan sira-nia parseiru estratéjiku iha área defeza no seguransa liuhosi  asinatura Kuadru Kooperasaun Defeza no anúnsiu pakote apoiu ho montante dólar Australianu millaun 62 ou MillaunUSD43,6 2 ba TimorLeste durante períodu tinan lima.

Kuadru kooperasaun ne’e asina husi Primeiru-Ministru Timor-Leste, ne’ebé mós nu’udar Ministru Defeza interinu, Kay Rala Xanana Gusmão hamutuk ho Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Defeza Austrália, Richard Marles, iha Ministériu Defeza, Fatuhada, Dili, kuarta-feira (21/10/2026).

Akordu ne’e inklui dezenvolvimentu kapasidade militár, seguransa marítima, siber seguransa, aplikasaun lei no preparasaun atu enfrenta dezastre.

Pakote apoiu ne’e sei fó prioridade ba siber seguransa, kapasidade marítima, investigasaun forense dijitál no jestaun dezastre, inklui fornese ró patrulla tolu ba Unidade Marítima PNTL, hamutuk ho treinamentu ba pesoál.

PM Xanana konsidera Austrália nu’udar parseiru importante ba dezenvolvimentu Timor-Leste. Nia mós destaca vizita Primeiru-Ministru Austrália, Anthony Albanese, iha Janeiru 2026, ne’ebé sai baze ba estabelesimentu parseiru foun entre nasaun rua.

Kuadru Kooperasaun Defeza ne’e sei sai baze atu amplia kolaborasaun iha treinamentu no edukasaun militár, dezenvolvimentu kapasidade defeza, ezersísiu konjuntu, seguransa marítima, asisténsia umanitária no jestaun dezastre.

Xanana mós hato’o apresiasaun ba apoiu Austrália nian ba dezenvolvimentu FALINTIL–Forças de Defesa de Timor-Leste (F-FDTL), liuliu iha treinamentu, edukasaun no asisténsia téknika.

Iha área seguransa marítima, Xanana enfatiza katak kooperasaun ho Austrália importante tebes atu enfrenta peska ilegál, ne’ebé kontinua ameasa rekursu marítimu no rendimentu nasionál Timor-Leste nian.

Iha setór seguransa interna, Xanana simu ho di’ak apoiu adisionál hosi Austrália ba Polícia Investigasaun Kriminál Sientífika (PCIC), siberseguransa no dezenvolvimentu kapasidade Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL).

Austrália mós konkorda atu fornese ró patrulla foun tolu ba PNTL, hamutuk ho treinamentu espesializadu ba Unidade Marítima PNTL. Apoiu ne’e sei ajuda hametin kapasidade atu aplika lei iha tasi, hala’o operasaun buka no salva ema, no responde ba krime transnasionál.

Aleinde ne’e, Xanana apresia kompromisu Austrália nian atu hadi’a sentru operasaun PNTL iha nivel nasionál no munisipál, no aumenta apoiu ba preparasaun no resposta ba dezastre.

Nia subliña katak treinamentu no kapasitasaun militár la’ós atu prepara forsa sira ba funu de’it, maibé atu serve nasaun no povu, liuliu bainhira akontese dezastre naturál no iha esforsu atu proteje rekursu marítimu hosi peska ilegál.

Nia mós agradese ba apoiu Austrália nian ba adezaun Timor-Leste ba ASEAN no integrasaun rejionál. Xanana hateten katak Timor-Leste hahú ona preparasaun atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029 no sei kontinua presiza kooperasaun Austrália nian, inklui iha preparasaun organizasionál no seguransa.

Iha parte seluk, Richard Marles hateten katak onra boot ba nia atu asina Kuadru Kooperasaun Defeza ho Timor-Leste.

Nia reafirma katak Austrália mak parseiru importante iha área seguransa no nasaun rua iha istória naruk kona-ba kooperasaun defeza.

Marles esplika katak kuadru foun ne’e sei hametin koordenasaun defeza, treinamentu no edukasaun, inklui hala’o ezersísiu militár konjuntu, hanesan Ezersísiu Harri Umeruk, ne’ebé envolve pesoál Austrália nian no F-FDTL atu servisu hamutuk.

Nia konsidera kuadru kooperasaun ne’e sei loke oportunidade ba envolvimentu ne’ebé luan liután no aprofunda relasaun defeza entre nasaun rua.

Marles esplika katak pakote apoiu ne’e sei fó prioridade ba hasa’e kapasidade Timor-Leste nian iha siber seguransa, hametin kapasidade marítima PNTL no dezenvolve investigasaun forense dijitál atu ajuda polísia kombate krime sibernétiku.

Austrália mós sei fó apoiu ba preparasaun no jestaun dezastre atu hametin kapasidade Timor-Leste nian iha resposta ba situasaun emerjénsia.

Marles konsidera parseiru ne’ebé Primeiru-Ministru rua konkorda iha inísiu tinan ne’e nu’udar marka importante ida iha relasaun bilaterál. Nia hateten katak pakote apoiu foun ne’e fó kontéudu konkretu ba kompromisu konjuntu no hametin implementasaun kooperasaun entre nasaun rua.

Nia reafirma katak Timor-Leste iha importánsia boot ba Austrália, nu’udar nasaun viziñu ne’ebé fahe istória, interese no futuru komún.

Asinatura Kuadru Kooperasaun Defeza no anúnsiu pakote apoiu foun ne’e marka etapa importante ida tan iha relasaun Timor-Leste no Austrália, liuliu atu hametin kapasidade defeza, seguransa marítima, siberseguransa no preparasaun atu enfrenta dezastre.

Writer: MEILANA, Evangelisto Santos
  • Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!