banner 828x90

ADVETORIAL SEKOMS TINAN 6 BTL, E.P.: Lori Be’e Moos To’o ba Uma Sira

  • Share
https://news-viptv.com/wp-content/uploads/2026/08/BANER-KII-BARU.jpgjpg" alt="banner 728x90" title="banner 728x90" width="728" height="90" loading="lazy" />

 

tanke rezervatóriu ne’ebe BTL, EP monta iha Postu Administrativu Laleia, MunisipiuManatuto ne’ebe mont hodi fornese be ba komunidade sira.

Díli,www.news-viptv.com –  Be’e mak fonte moris ne’ebé importante tebes ba mundu no ba moris hotu-hotu. Ema presiza bee atu hemu, te’in, hamoos an, no hala’o atividade loroloron nian. Animál no ai-horis mos depende ba be’e atu moris, kresce no kontinua dezenvolve. Ba rai, be’e iha papel importante atu mantén ekosistema, sustenta natureza, no ajuda rai sai fértil ba agricultura. Tanba ne’e, be’e moos la’ós de’it nesesidade básika ba ema, maibé mos parte fundamental husi moris no futuru planeta. Kuidadu ba fonte bee, prevene poluisaun no uza bee ho responsabilidade mak responsabilidade hamutuk, atu bee moos bele kontinua disponivel ba gerasaun agora no gerasaun sira iha futuru.

Iha perspetiva biblia, be’e mos iha fatin importante iha istória kriasaun mundu. Iha livru Génesis 1:1–10 — istória kona-ba Maromak nia kriasaun, inklui rai, tasi no bee.Bíblia konta katak iha tempu uluk, rai seidauk iha forma no nakukun taka be’e nia leten. Maromak hahú halo kriasaun ho poder-Nia, fahe naroman husi nakukun, no fahe bee sira atu rai maran bele mosu. Kriasaun ne’e hatudu katak bee iha parte importante iha orden no moris ne’ebé Maromak kria.  Iha Génesis 1:20 mos, Bíblia ko’alia kona-ba moris ne’ebé moris no movimenta iha be’e, hatudu katak bee sai ambiente importante ba kriasaun no moris. Tanba ne’e, kuidadu ba be’e no natureza bele haree mos hanesan responsabilidade umana atu proteje kriasaun ne’ebé Maromak fó ba humanidade.

Hare ba objetivu prinsipal Maromak kria be’e hateten katak, Be’e moos mak ida husi nesesidade fundamentál liu ba moris buat moris hotu, liuliu ba ema. Kada loron, ema presiza be’e ba hemu, te’in, hariis, fase liman, fase roupa no halo atividade doméstika no ekonomia seluk. Disponibilidade bee moos ne’ebé sufisiente no seguru mós importante tebes atu proteje saúde, prevene moras oioin no hadi’a qualidade moris komunidade. Tanba ne’e, asesu ba bee moos la’ós de’it nesesidade loroloron, maibé mós parte importante husi moris saudavel, di’ak no ho dignidade.

Iha Timor-Leste, bee moos la’ós de’it nesesidade loroloron, maibé sai parte importante husi moris saudável, higiene, saúde no dezenvolvimentu komunidade. Iha uma-kain barak, asesu ba bee ne’ebé seguru no regular determina oinsá família bele prepara hahán, fase liman, fase roupa, halo limpeza no kuidadu ba labarik sira. Tanba ne’e, servisu be’e moos sai responsabilidade importante ba Estadu no instituisaun públika sira ne’ebé hala’o servisu iha setor ida-ne’e.Governu Timor-Leste kontinua fó atensaun boot ba polítika no programa kona-ba jestaun bee no fornese bee moos ba komunidade, tanba be’e moos mak nesesidade bázika no importante tebes ba moris ema. Programa sira-ne’e inklui konstrusaun no reabilitasaun infraestrutura be’e, hanesan fonte bee, rezervatóriu, kanalizasaun no rede distribuisaun, ho objetivu atu aumenta asesu komunidade ba bee moos no seguru.

Liu husi dezenvolvimentu rede distribuisaun, Governu mos buka atu halo bee moos bele to’o diretamente ba uma sira, liuliu iha área sira ne’ebé durante ne’e seidauk hetan asesu adekuadu ba bee moos. Esforçu ida-ne’e la’ós de’it kona-ba konstrusaun infraestrutura, maibé mos inklui manutensaun rede, kontrolu kualidade bee no jestaun fonte bee ho forma sustentável. Ho programa sira-ne’e, Governu espera bele hamenus difikuldade komunidade iha hetan bee moos, melhora saúde públika, no garante katak ema hotu-hotu iha asesu ba bee moos ba nesesidade loroloron.

“Wainhira bee ne’e la iha, bele lori moras, bee la ijiene mos bele lori moras bai ta noita mos kuandu falta bee, isin la di’ak, saude la di’ak, entaun bee ne’e importante teb-tebes, “ hateten Ministru Obras Publicas Samuel Marcal, Sabado (26/9/2026 wainhira inagura sistema be’e mos iha Postu Administrativu Leleia, Munisipiu Manatuto hodi fornese be’e mos ba uma-kain hamutuk450 ho nia populasaun 2700 ne’ebé oras ne’e, bele asesu bee moos direta iha uma no kompleta ho metru kontadór.

 

Iha kontestu ida-ne’e, Bee Timor-Leste, nu’udar empreza publikune’e tau matan ba jestaun be’ mo’os nian Empresa Pública (BTL, E.P.) kontinua hala’o nia papel hanesan empresa públika nasional iha setor bee no saneamentu. BTL, E.P. harii bazeia ba Dekretu-Lei Nú. 41/2020, loron 25 Setembru 2020, no iha Setembru 2026 marka ona tinan neen nia ezisténsia. Tinan neen ne’e sai oportunidade atu haree fila fali ba progresu, desafio no espetativa populasaun kona-ba servisu bee moos iha Timor-Leste.

 

Durante tinan neen, BTL, E.P. enfrenta realidade diferente iha teritóriu. Díli ho populasaun ne’ebé aas iha nesesidade boot ba be’e, maibé iha munisípiu no postu administrativu sira, problema asesu ba bee mós sai prioridade. Infraestrutura ne’ebé tuan, distánsia entre fonte no komunidade, kresimentu populasaun no nesesidade ba sistema distribuisaun foun hotu-hotu sai parte husi desafio setor be’e nian.

Prezidente Konsellu Administrasaun no Prezidente Komisaun Ezekutiva BTL, E.P., Gustavo da Cruz

Prezidente Konsellu Administrasaun no Prezidente Komisaun Ezekutiva BTL, E.P., Gustavo da Cruz iha aniversariu BTL,EP ba tinan 6 hateten, misaun  empresa mak aumenta  asesu universál no ekitativu ba servisu bee moos no saneamentu ba populasaun. Objetivu ne’e inklui manutensaun servisu, hadi’a efisiénsia no kontinua kontribui ba saúde públika no dezenvolvimentu sosial no ekonómiku.

Kompromisu ida-ne’e importante tanba populasaun la’ós de’it presiza bee iha fonte públika ka pontu distribuisaun. Família sira hakarak bee ne’ebé bele to’o besik ba uma no, bainhira posível, tama diretamente ba uma liuhosi sistema kanu no metru konsumsaun. Ligasaun diretu bele reduz tempu ne’ebé família gasta atu buka be’e no bele ajuda aumenta higiene iha uma.

 

Iha tinan hirak ikus, servisu no projetu BTL, E.P. hahú haree liután ba área fora Díli ba Iha Postu Administrativu sira hodi melloramentu sistema be’e moos nhodi halo ligasaun ba uma-kain sirano fasilidade publiku sira

“Kontenti los agora ami assesu be’e dereta iha uma, lae uluk ne’e kuandu be’e laiha ami tenki ba buka be’e hodi kuru

Foinsa’e feto ida senti kontenti tamba be’emos tama ona to’o uma.

“Antes ami tenke buka bee no lori husi fatin seluk. Agora, bainhira bee tama iha uma, ami bele organiza tempu di’ak liután no la presiza sai dala barak atu buka bee,” dehan jaquelina dosSantos foinsa’e estudante skundaria ba VIPTV iha Kakaulidun, Suku Bairo Pite, Postu Administrativu, Dom Aleixo,  Munisipiu Dili.

“Bee moos importante tebes ba  labarik sira. Bainhira  bee iha uma,  ami  bele halo limpeza no kuidadu higiene ho di’ak liután. Ami hein katak servisu bee bele kontinua regular,”dehan Maria Domingos, komunidade Suku Comoro ”.

Xefi aldeIaFomento 3, Suku suku Comoro, Postu-administrativu Dom Aleixo. Hateten agradese ba governu, espesialmente BTL, EPne’ebe fornese ona be dereta ba uma kain sir ania uma,  “Ba ami, sistema bee moos importante tanba família sira agora bele asesu ba bee besik liután. Ami mós presiza sensibiliza komunidade atu kuidadu kanu, metru no infraestrutura públika, tanba patrimóniu ida-ne’e mak komunidade hotu uza.”

distribuisaun regular no manutensaun bele kontinua. Sistema bee presiza investimentu, tékniku, planeamentu no kooperasaun komunidade.

Mudansa klima, kresimentu populasaun no urbanizasaun mós bele aumenta presizaun ba rekursu bee. Tanba ne’e, planeamentu ba tempu naruk sai importante. Sistema ne’ebé di’ak tenke konsidera nesesidade populasaun agora no futuru, proteje fonte bee no garante sustentabilidade infraestrutura.

Funsionariu BTL,EP installa hela kanu foun hodi distribui be’emos ba komunidade nia uma.

Aniversáriu tinan neen BTL, E.P. bele haree hanesan pontu ida atu avalia saida mak ona atinji no saida mak presiza hadi’a. Ba povu, espetativa mak simples: bee moos ne’ebé seguru, regular, asesível no, bainhira sistema permite, to’o diretamente ba uma.

Iha intervensaun, Ministru Obras Públikas (MOP), Samuel Marçal destake importánsia bee moos ba ema nia moris no saúde, wainhira laiha bee fó impaktu boot ba saúde públika no moris loron-loron nian.

Hodi supporta dezemvolvimentu ne’ebe governu halo persiza mos   kontribuisaun povu nian liu husi selu be’e ,  Ministru Samuel Marçal mos esplika kona-bá importánsia selu tarifa bee la’ós atu halo ki’ak povu, maibé selu ne’e atu hatene oinsá hodi poupa bee katak, gasta bee tuir nesesidade, dala barak ema loke bee suli estraga, nune’e bee la to’o, signifika la konsege jere bee no ema balun uza sanyo hodi dada/xupa hotu be’e, hodi ema seluk labele hetan bee, balun sobu kanu, ida ne’e mak problema ne’ebé durante ne’e eziste, tanba ne’e ema hotu-hotu tenke iha konsiénsia hodi halo jestaun ba bee moos,”dehan Membru governu ne’e.

Ministru Obras Públika apresia tebes ba Prezidente BTL, E.P ho estrutura tomak nomos tékniku no enjeñeiru sira-nia servisu ne’ebé bele halo dezeñu hodi implementa projetu bee iha Postu Administrativu  no Munisípiu sira, rezultadu mak projetu sistema bee moos balun inaugura no fornese ona ba populasaun sira. Tanba ne’e, MOP husu atu kontinua obra sira, nune’e povu bele sai hosi  susar ba infraestrutura bázika sira.

 

  • Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!