Kombate Moras Malaria no Raiva, PR Ramos-Horta Propoin Parseiria Troka Profisional Saude ho PNG

DILI, www.news-viptv.com – Prezidente Republika, Jose Ramos-Horta iha nia vizita estadu ba Papua Nova Guine propoin parseria ida atu troka profisionál saúde sira no fahe koñesimentu hodi kombate moras tropikál sira hanesan malária no raiva, hodi foti importánsia ba kompromisu hamutuk atu hadi’ak kbiit-moris no saúde povu nian hosi nasaun rua ne’e.

Parseria ne’e xefi estadu informa wainhira hasoru malu ho Governadór-Jerál PNG, Sir Bob Bofeng Dadae, iha Government House ohin, nudar parte hosi nia Vizita Estadu istórika no partisipasaun iha Simeira Oseanu Melanézia nian.

Iha diskusaun ne’e foka mos ba prioridade ambientál sira, liuliu protesaun ba ai-laran tropikál no promosaun ba governansaun oseanu ne’ebé sustentavel. Aleinde polítika ambientál, lider sira mós esplora kooperasaun bilaterál prátika iha setór saúde.

Xefe Estadu hato’o konvite ofisiál ida mos ba Governadór-Jerál atu vizita Timor-Leste no mós manifesta nia hakarak rasik atu fila-fali ba PNG hodi vizita rai-aas (Highlands) sira. Hodi foti kestaun afinitade kulturál entre rai rua ne’e, Prezidente nota katak múzika PNG nian popular tebes iha Timor-Leste no anunsia planu atu konvida múziku sira hosi Papua-Nova Guiné atu aprezenta iha Díli. Interkámbiu kulturál ne’e iha objetivu atu hametin ligasaun entre povu ho povu, hamutuk ho kolaborasaun diplomátika no ambientál ne’ebé formál.

Lider na’in-rua selebra ligasaun kulturál no ansetrál ne’ebé kle’an entre Timor-Leste no povu Melanézia, iha ne’ebé Prezidente enfatiza katak povu Timor barak mak fahe eransa Malaio-Polinézia no Melanézia nian.

Iha reuniaun ne’e, Prezidente Ramos-Horta mós hato’o gratidaun ba apoiu maka’as hosi PNG ba Timor-Leste nia adezaun foin lalais nu’udar membru tomak ASEAN nian, hodi nota katak integrasaun ne’e fó oportunidade ekonómika no estratéjika ne’ebé luan tebes.

Inkontru ho Primeiru-Ministru James Marape

Alende ne’e, Prezidente Repúblika, J. Ramos-Horta, hala’o mos reuniaun bilaterál ne’ebé importante tebes ho Primeiru-Ministru James Marape iha Melanesian Haus ohin, hodi marka pasu foun ida ne’ebé signifikativu iha relasaun entre Timor-Leste no Papua-Nova Guiné.

Lider na’in-rua selebra sira-nia istória reziliénsia no eransa Melanézia nian ne’ebé hanesan, hodi promete atu transforma sira-nia “respeitu antigu ba oseanu” sai parseria estratéjika ne’ebé forte.

Prezidente enfatiza katak Vizita Estadu dahuluk ne’e serve nu’udar ponte hodi liga nasaun rua ne’e nu’udar “Estadu Oseanu Boot” ne’ebé dedika ba estabilidade rejionál no dezenvolvimentu mutuu.

Rezultadu xave hosi diskusaun ne’e mak kompromisu mutuu atu estabelese embaixada permanente sira iha Dili no Port Moresby, hodi fasilita komérsiu direta no hametin ligasaun entre povu ho povu.

Lider sira mós konkorda atu hasa’e “Lian Pasífiku” iha mundu liuhosi diplomasia koordenada iha Nasões Unidas. Kooperasaun ne’e inklui akordu estratéjiku kona-ba votasaun Konsellu Seguransa ONU nian ba Portugál, ne’ebé refleta Timor-Leste ninia papél úniku nu’udar ponte entre CPLP no Pasífiku.

Bainhira sira prepara ba Simeira Oseanu Melanézia nian, lider na’in-rua afirma fila-fali sira-nia kompromisu ba “Ekonomia Azúl,” hodi garante katak promesa sira ba protesaun oseanu nian bele transforma ba moris-di’ak ne’ebé sustentavel ba jerasaun foun sira.

Prezidente no Laureadu Nobél ba Pás, J. Ramos-Horta, to’o ona iha Aeroportu Internasionál Jacksons iha dadeer ne’e hosi Singapura, hodi marka inísiu ba ninia Vizita Estadu dahuluk iha Papua-Nova Guiné.

Prezidente Ramos-Horta simu ho protokolu formál nu’udar Xefe Estadu ne’ebé komesa misaun loron haat nian hodi hametin ligasaun bilaterál no haforsa kooperasaun estratéjika entre nasaun Melanézia rua ne’e.

Vizita ne’e koinside ho Simeira Inaugurál Oseanu Melanézia nian, iha ne’ebé Prezidente Ramos-Horta sei hamutuk ho Primeiru-Ministru James Marape no lider rejionál sira seluk iha APEC Haus. Programa ofisiál ne’e inklui vizita kortezia ba Governadór Jerál, Sir Bob Bofeng Dadae, no reuniaun bilaterál nivel aas ne’ebé foka ba governansa oseanu, reziliénsia ekonómika, no diplomasia rejionál.

Durante simeira ne’e, hein katak Timor-Leste sei hamutuk ho viziñu Pasífiku sira hodi promete apoiu ba meta biodiversidade globál 30×30. Hodi foti importánsia hosi viajen ne’e. Prezidente Ramos-Horta enfatiza katak Timor-Leste hamriik ho solidariedade hamutuk ho nasaun Melanézia sira hodi proteje sira-nia “eransa azúl” no garante moris-di’ak ba jerasaun foun sira.